EEG ve EMG, sinir sisteminin nasıl çalıştığını değerlendirmek için kullanılan iki önemli tetkiktir. EEG beynin elektriksel aktivitesini, EMG ise sinirlerin ve kasların işlevini inceler. Nöbet geçiren bir çocuğun değerlendirilmesinden el uyuşması yaşayan bir yetişkinde sinir sıkışmasının araştırılmasına kadar pek çok durumda bu tetkikler tanıya önemli katkı sağlar.
Bu rehberi, Ankara’da ve özellikle Çankaya’da EEG ya da EMG çektirmesi gereken kişiler ve yakınları için hazırladık. Burada tetkiklerin ne olduğunu, hangi durumlarda istendiğini, türlerini, tetkik öncesi nasıl hazırlanılacağını, tetkik sırasında neler yaşanacağını ve sonuçların nasıl değerlendirildiğini anlaşılır bir dille anlatıyoruz. Amacımız, tetkike giderken neyle karşılaşacağınızı bilmenize ve kaygınızı azaltmanıza yardımcı olmak. Her tetkik türünü ve en sık karşılaşılan şikâyetleri ayrı sayfalarda ayrıntılı olarak ele aldık; ilgilendiğiniz konuya doğrudan geçebilirsiniz.
Önemli bir not: EEG ve EMG tetkikleri bir hekim tarafından, genellikle nöroloji uzmanı tarafından istenir ve yorumlanır. Bu sitedeki bilgiler genel niteliktedir; tanı ve tedavi kararları mutlaka hekiminiz tarafından verilmelidir.
EEG nedir?
EEG (elektroensefalografi), beyindeki sinir hücrelerinin ürettiği elektriksel aktivitenin, saçlı deriye yerleştirilen küçük elektrotlar aracılığıyla kaydedilmesidir. Tetkik ağrısızdır; vücuda herhangi bir elektrik akımı verilmez, yalnızca beynin kendi aktivitesi kaydedilir. Bu nedenle bebeklerden yaşlılara kadar her yaşta güvenle uygulanabilir. Kayıt sırasında kişiden gözlerini açıp kapaması, derin nefes alıp vermesi ve yanıp sönen ışığa bakması istenebilir; bu uyarılar bazı anormal aktivitelerin ortaya çıkmasına yardımcı olur.
EEG en sık epilepsi şüphesinde, bayılma ve nöbet benzeri atakların değerlendirilmesinde, bilinç değişikliklerinde ve bazı uyku bozukluklarında kullanılır. Ayrıntılar için EEG nedir sayfamıza bakabilirsiniz.
EMG nedir?
EMG (elektromiyografi), kasların ve onları uyaran sinirlerin elektriksel işlevini değerlendiren bir tetkiktir. Genellikle iki bölümden oluşur: Sinir iletim çalışmalarında sinirler küçük elektriksel uyarılarla uyarılır ve sinyalin sinir boyunca ne kadar hızlı ve ne güçte iletildiği ölçülür. İğneli EMG bölümünde ise ince bir iğne elektrot kasa yerleştirilerek kasın istirahatte ve kasılma sırasındaki elektriksel aktivitesi kaydedilir.
EMG; el ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma, güçsüzlük, kas erimesi, sinir sıkışması ve bel ya da boyun fıtığına bağlı sinir kökü etkilenmesi gibi durumların değerlendirilmesinde kullanılır. Ayrıntılar için EMG nedir sayfamıza göz atabilirsiniz.
EEG çeşitleri
EEG, amaca göre farklı şekillerde yapılabilir:
- Rutin EEG: En sık yapılan, genellikle kısa süreli kayıttır. Bkz. rutin EEG çekimi.
- Uykusuz EEG: Kişinin bir önceki gece az uyuması ya da hiç uyumaması istenir; uyku sırasında ortaya çıkabilen anormallikleri yakalama olasılığını artırır. Bkz. uykusuz EEG.
- Uyku EEG’si: Özellikle çocuklarda doğal ya da ilaçla sağlanan uyku sırasında yapılan kayıt.
- Uzun süreli video EEG: Saatler ya da günler süren, görüntü kaydıyla birlikte yapılan EEG. Ataklar sırasında beyin aktivitesinin görülmesini sağlar. Bkz. uzun süreli video EEG.
- Ayaktan ve evde EEG: Taşınabilir cihazlarla kişinin kendi ortamında yapılan uzun süreli kayıt. Bkz. evde EEG.
Çocuklarda EEG
Çocuklarda EEG en sık havale (nöbet), ateşli nöbet sonrası değerlendirme, dalma nöbetleri, gelişimsel sorunlar ve dikkat sorunlarıyla ilişkili bazı durumlarda istenir. Çocuklarda tetkikin sorunsuz yapılabilmesi için çocuğun sakin olması, gerekirse uyku sırasında kayıt alınması önemlidir. Çocuk nörolojisi uzmanının istediği EEG, çocuklarla çalışmaya alışkın bir ekip tarafından yapıldığında hem çocuk hem aile için süreç kolaylaşır. Ayrıntılar için çocuk EEG çekimi sayfamıza bakabilirsiniz.
EEG ve epilepsi
Epilepsi, beyindeki anormal elektriksel aktiviteye bağlı tekrarlayan nöbetlerle seyreden bir hastalıktır. EEG, epilepsi tanısında önemli bir araçtır; ancak tek başına tanı koymaz. Normal bir EEG epilepsiyi dışlamaz, EEG’de görülen bazı bulgular ise her zaman epilepsi anlamına gelmez. Tanı, hekimin hastanın öyküsünü, muayene bulgularını ve tetkik sonuçlarını birlikte değerlendirmesiyle konur. Bu konuyu epilepsi ve EEG sayfamızda ele aldık.
EMG ile hangi sorunlar değerlendirilir?
EMG, özellikle şu durumlarda istenir:
- El ve parmaklarda uyuşma, karıncalanma ve gece uyandıran ağrı
- Kol ya da bacağa yayılan ağrı ve uyuşma
- Kas güçsüzlüğü ve kas erimesi
- Ayaklarda yanma, uyuşma ve his kaybı
- Yüz felci sonrası değerlendirme
- Kas krampları ve seğirmeler
- Yaralanma sonrası sinir hasarı şüphesi
En sık nedenlerden biri, el bileğinde median sinirin sıkışması olan karpal tünel sendromudur. Bu konuları sinir sıkışması ve EMG, el uyuşması ve EMG ve bel ve boyun fıtığında EMG sayfalarımızda ayrıntılı olarak anlattık.
İğneli EMG
İğneli EMG, EMG tetkikinin kasın doğrudan değerlendirildiği bölümüdür. İnce bir iğne elektrot incelenecek kasa yerleştirilir ve kişiden kasını gevşetmesi ve kasması istenir. İğne yerleştirilirken kısa süreli bir rahatsızlık hissedilebilir; ancak işlem genellikle iyi tolere edilir. İğne yalnızca kayıt için kullanılır; ilaç verilmez. Hangi kasların inceleneceği, şikâyete ve hekimin ön değerlendirmesine göre belirlenir; her hastada tüm kaslara iğne uygulanmaz. Ayrıntılar için iğneli EMG sayfamıza bakabilirsiniz.
Nöbet mi, bayılma mı?
Ani bilinç kaybı yaşayan kişilerde en sık sorulan sorulardan biri, yaşanan olayın bir nöbet mi yoksa bayılma mı olduğudur. Bayılma çoğu zaman kan basıncının ani düşmesine bağlıdır ve genellikle uzun süren ayakta durma, sıcak ortam, ani kalkış ya da yoğun duygusal stres sonrasında ortaya çıkar; kişi kısa sürede kendine gelir. Nöbette ise kasılmalar, dil ısırma, idrar kaçırma ve nöbet sonrası uzun süren sersemlik daha sık görülebilir. Ancak bu ayrım her zaman kolay değildir. Hekim, olayın ayrıntılı öyküsünü, görenlerin anlatımını ve gerekli tetkikleri birlikte değerlendirir. EEG bu değerlendirmede önemli bir araçtır; gerektiğinde kalp ritmine yönelik tetkikler de istenebilir.
Nöbet anında ne yapılmalı?
Bir yakınınız nöbet geçirirken sakin kalmak, çevresindeki sert ve keskin eşyaları uzaklaştırmak, başının altına yumuşak bir şey koymak ve nöbet bittikten sonra onu yan yatırmak önemlidir. Ağzına bir şey sokmaya çalışmak ya da kasılmaları zorla durdurmaya çalışmak doğru değildir. Nöbetin süresini not etmek ve mümkünse görüntü kaydı almak, hekimin değerlendirmesine büyük katkı sağlar. Nöbet beş dakikadan uzun sürerse, nöbetler arka arkaya gelirse, kişi nöbet sonrası kendine gelmezse, nefes almada güçlük ya da yaralanma varsa vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır.
Diyabet ve polinöropati
Diyabet, sinirleri etkileyerek özellikle ayaklarda yanma, uyuşma, karıncalanma ve his kaybına yol açabilir. Bu duruma diyabetik polinöropati denir. EMG ve sinir iletim çalışmaları, sinir hasarının varlığını, yaygınlığını ve şiddetini göstermede yardımcıdır. Polinöropati yalnızca diyabete bağlı değildir; vitamin eksiklikleri, tiroid hastalıkları, böbrek hastalıkları, alkol kullanımı ve bazı ilaçlar da benzer tablolara yol açabilir. Bu nedenle EMG sonuçları kan tahlilleriyle birlikte değerlendirilir.
Yüz felci ve EMG
Yüz felci, yani yüz sinirinin işlev kaybı, çoğu zaman ani başlar ve yüzün bir yarısında kaslarda güçsüzlüğe yol açar. EMG, yüz sinirindeki hasarın derecesini ve iyileşme sürecini değerlendirmede kullanılabilir. Yüz felcinin inme gibi acil durumlarla karışabileceği unutulmamalıdır; yüzde kayma ile birlikte kol ya da bacakta güçsüzlük, konuşma bozukluğu varsa vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır.
Kas hastalıkları
Kas erimesi, ilerleyici güçsüzlük, merdiven çıkmakta ya da oturduğu yerden kalkmakta zorlanma gibi belirtiler kas hastalıklarının işareti olabilir. EMG, sorunun sinirden mi yoksa kastan mı kaynaklandığını ayırt etmeye yardımcı olur. Gerekli durumlarda kan tahlilleri, kas biyopsisi ve genetik testler gibi ek incelemeler planlanabilir.
Uyku bozuklukları ve EEG
Uykuda anormal hareketler, uykuda konuşma ya da bağırma, uykuda yürüme ve gece nöbetleri, EEG ile değerlendirilebilen durumlar arasındadır. Uyku apnesi ve diğer uyku bozuklukları ise genellikle polisomnografi adı verilen, EEG’nin yanında solunum, kalp ritmi ve oksijen düzeyinin de kaydedildiği daha kapsamlı bir uyku testiyle incelenir. Hangi testin gerektiğine hekim karar verir.
Rapor ve iş başvuruları için EEG
Bazı meslek gruplarında, iş başvurularında ya da belirli sağlık raporları için EEG istenebilir. Bu durumda tetkik genellikle rutin EEG olarak yapılır. Raporun hangi kurum için ve hangi formatta istendiğini önceden öğrenmek, tetkikin tekrarlanması gibi sorunların önüne geçer.
Nöroloji muayenesinin önemi
EEG ve EMG, nöroloji muayenesinin yerini tutmaz; onu tamamlar. Tetkik öncesinde yapılan ayrıntılı bir muayene, hangi tetkikin, hangi bölgeye ve hangi kapsamda yapılması gerektiğini belirler. Örneğin el uyuşması yaşayan bir kişide uyuşmanın dağılımı, sorunun el bileğinde mi, dirsekte mi yoksa boyunda mı olduğuna dair önemli ipuçları verir. Bu nedenle tetkiki isteyen hekimin değerlendirmesi süreç açısından belirleyicidir.
Çocuklarda dalma nöbetleri
Bazı çocuklarda birkaç saniye süren, çocuğun bakışlarının sabitlendiği ve çevresiyle ilgisinin kesildiği dalma nöbetleri görülebilir. Bu nöbetler günde çok kez tekrarlayabilir ve çoğu zaman dikkatsizlik ya da hayal kurma olarak yorumlanır. Öğretmenlerin ya da ailenin bu tür dalmaları fark etmesi önemlidir. EEG, özellikle derin nefes alıp verme sırasında bu nöbetleri göstermede yardımcı olabilir. Ayrıntılar için çocuk EEG sayfamıza bakabilirsiniz.
Ateşli havale sonrası EEG
Küçük çocuklarda yüksek ateşle birlikte görülen nöbetlere ateşli havale denir. Basit ateşli havalelerin büyük çoğunluğu iyi seyirlidir ve her zaman EEG gerektirmez. Ancak nöbetin uzun sürmesi, vücudun bir tarafını etkilemesi, aynı ateşli hastalık sırasında tekrarlaması ya da çocuğun gelişiminde sorunlar bulunması gibi durumlarda hekim ek değerlendirme isteyebilir. Ateşli havale geçiren bir çocukta değerlendirme mutlaka hekim tarafından yapılmalıdır.
Karpal tünel sendromu
Karpal tünel sendromu, el bileğindeki dar bir kanalda median sinirin sıkışmasıdır. Başparmak, işaret parmağı, orta parmak ve yüzük parmağının yarısında uyuşma ve karıncalanma, özellikle geceleri elin uyuşmasıyla uyanma ve ilerleyen durumlarda başparmak kaslarında güçsüzlük tipik belirtilerdir. Masa başı çalışanlarda, el bileğini yoğun kullananlarda, gebelikte, diyabet ve tiroid hastalıklarında daha sık görülür. EMG, sıkışmanın varlığını ve derecesini göstererek tedavi kararına yardımcı olur. Bkz. sinir sıkışması ve EMG.
Dirsekte sinir sıkışması
Dirsek iç kısmından geçen ulnar sinirin sıkışması, yüzük ve serçe parmaklarında uyuşma ve elde güçsüzlüğe yol açabilir. Dirseği uzun süre bükülü tutmak, örneğin telefonla konuşurken ya da uyurken, belirtileri artırabilir. EMG, sıkışmanın yerini ve derecesini belirlemede yardımcıdır.
Bel ve boyun fıtığında EMG
Bel ya da boyun fıtığı, omurilikten çıkan sinir köklerine bası yaparak kola ya da bacağa yayılan ağrı, uyuşma ve güçsüzlüğe yol açabilir. MR fıtığın görüntüsünü gösterirken, EMG sinir kökünün işlevsel olarak etkilenip etkilenmediğini ve etkilenmenin derecesini ortaya koyar. Bu bilgi, özellikle ameliyat kararı verilirken hekim için değerlidir. Bazı durumlarda EMG, şikâyetlerin fıtıktan mı yoksa el bileği ya da dirsekte sinir sıkışması gibi başka bir nedenden mi kaynaklandığını ayırt etmeye de yardımcı olur. Bkz. bel ve boyun fıtığında EMG.
Tekrarlayan tetkikler
Bazı durumlarda EEG ya da EMG’nin belirli aralıklarla tekrarlanması gerekebilir. Epilepsi tedavisi alan hastalarda tedavinin etkisi, sinir sıkışması ameliyatı sonrası iyileşme ya da sinir yaralanmalarında toparlanma süreci bu tetkiklerle izlenebilir. Önceki tetkik raporlarının saklanması ve yeni tetkike götürülmesi, karşılaştırma yapılabilmesi için önemlidir.
Yaşlılarda ve kronik hastalarda
İleri yaştaki kişilerde ve birden fazla kronik hastalığı olanlarda EEG ve EMG tetkikleri, unutkanlık, bilinç dalgalanmaları, denge sorunları ya da yaygın uyuşma gibi şikâyetlerin değerlendirilmesinde kullanılabilir. Bu kişilerde tetkik sırasında rahat bir pozisyon sağlanması ve bir yakının eşlik etmesi süreci kolaylaştırır.
Gebelikte EEG ve EMG
EEG ve EMG, radyasyon içermeyen tetkikler olduğu için gebelikte de gerektiğinde yapılabilir. Gebelikte karpal tünel sendromu sık görülür ve el uyuşması şikâyetleri doğumdan sonra çoğu zaman azalır. Epilepsi hastası gebelerde ise nöbet kontrolü ve ilaç düzenlemesi hekim tarafından yakından takip edilir. Gebelik durumunu tetkik öncesinde ekibe bildirmek önemlidir.
Tetkik sırasında rahat olmak
EEG sırasında kayıt kalitesi için sakin ve hareketsiz kalmak önemlidir; konuşmak, çiğnemek ve göz kırpmak kayıtta parazite yol açabilir. Ekip size ne zaman gözlerinizi açıp kapatacağınızı ve ne zaman derin nefes alacağınızı söyler. EMG sırasında ise kaslarınızı gevşetmeniz ya da kasmanız istenecektir. Kaygılıysanız bunu ekiple paylaşmanız, sürecin size anlatılarak ilerlemesini sağlar.
Tetkik öncesi hazırlık
EEG öncesi:
- Saçlar bir gün önce ya da tetkik sabahı yıkanmalı; jöle, sprey, yağ ve krem kullanılmamalıdır.
- Kullanılan ilaçlar hekim aksini söylemedikçe kesilmemelidir.
- Aç gelinmemelidir; düşük kan şekeri kaydı etkileyebilir.
- Uykusuz EEG istendiyse hekimin önerdiği uyku düzenine uyulmalıdır.
- Varsa önceki EEG raporları getirilmelidir.
EMG öncesi:
- Tetkik günü el ve ayaklara krem ya da losyon sürülmemelidir.
- Kan sulandırıcı ilaç kullanılıyorsa bu durum önceden bildirilmelidir.
- Kalp pili ya da benzeri bir cihaz varsa mutlaka bildirilmelidir.
- Rahat, kolay çıkarılabilen kıyafetler giyilmelidir.
- Önceki EMG raporları ve ilgili görüntüleme sonuçları getirilmelidir.
Tetkik ne kadar sürer?
Rutin EEG genellikle kısa sürelidir; elektrotların yerleştirilmesiyle birlikte toplam süre daha uzun olabilir. Uykusuz EEG ve uyku EEG’si, uykunun sağlanması için daha uzun sürebilir. Uzun süreli video EEG ise saatlerden günlere uzanabilir.
EMG’nin süresi, kaç sinir ve kasın inceleneceğine bağlıdır. Tek bir sinir sıkışmasının değerlendirilmesi görece kısa sürerken, birden fazla bölgenin incelenmesi gereken durumlarda süre uzayabilir.
Sonuçlar nasıl değerlendirilir?
EEG ve EMG kayıtları, bu alanda deneyimli bir hekim tarafından yorumlanır ve rapor haline getirilir. Rapor, tetkiki isteyen hekime iletilir. Sonuçların, şikâyetleriniz ve muayene bulgularınızla birlikte hekiminiz tarafından değerlendirilmesi gerekir; raporu tek başına yorumlamaya çalışmak yanıltıcı olabilir.
Sonuç raporunu hekime götürmek
Tetkik raporunuzu aldıktan sonra, tetkiki isteyen hekime kontrol muayenesi için gitmeniz gerekir. Hekim, rapordaki bulguları şikâyetleriniz ve muayene bulgularınızla birlikte değerlendirerek tanı ve tedavi planı oluşturur. Raporda yer alan teknik terimler kaygı verici görünebilir; ancak bu terimlerin anlamını ve önemini en doğru şekilde hekiminiz açıklayabilir. Raporların bir kopyasını saklamak, ileride yapılacak tetkiklerle karşılaştırma için faydalıdır.
Ankara’da EEG ve EMG nerede yapılır?
Ankara’da EEG ve EMG tetkikleri; üniversite hastanelerinin, eğitim ve araştırma hastanelerinin ve devlet hastanelerinin nöroloji birimlerinde, özel hastanelerde, tıp merkezlerinde ve özel nöroloji muayenehanelerinde yapılabilir. Kamu hastanelerinde randevu süreleri bazen uzun olabilirken, özel kurumlarda daha kısa sürede randevu bulmak mümkün olabilir.
Ankara’da bu hizmetlerin önemli bir kısmı Çankaya’da, özellikle Kızılay, Sıhhiye, Kavaklıdere, Bahçelievler, Çukurambar ve Balgat çevresinde yoğunlaşır. Semtlere ve ulaşıma göre bilgiler için Çankaya ve Kızılay’da EEG ve EMG sayfamıza bakabilirsiniz.
EEG ve EMG ücretlerini etkileyen etkenler
Özel kurumlarda EEG ve EMG ücretleri; tetkikin türüne ve süresine, incelenen sinir ve kas sayısına, video kaydı ya da uzun süreli izlem gerekip gerekmediğine, raporun kim tarafından yazıldığına, kurumun özelliklerine ve sigorta durumuna göre farklılık gösterir. SGK ve özel sigorta kapsamındaki uygulamalar da kurumdan kuruma değişebilir. Ayrıntılar için EEG ve EMG ücretlerini etkileyen etkenler sayfamıza bakabilirsiniz.
Randevu almadan önce
Randevu alırken şu bilgileri hazırlamanız işinizi kolaylaştırır:
- Tetkiki isteyen hekimin istem belgesi ya da yazdığı tetkik adı
- Tetkikin türü: rutin EEG, uykusuz EEG, çocuk EEG, EMG gibi
- EMG için hangi bölgenin inceleneceği
- Varsa önceki tetkik raporları
- Kullandığınız ilaçların listesi
Hangi tetkiki yaptırmanız gerektiğinden emin değilseniz, bunu isteyen hekiminize sormanız en doğru yoldur. Yanlış türde yapılan bir tetkik, zaman kaybına ve tetkikin tekrarlanmasına yol açabilir.
Evde EEG ve ayaktan kayıt
Bazı durumlarda kişinin kendi ortamında, günlük yaşamı sürerken uzun süreli EEG kaydı alınabilir. Taşınabilir cihazlarla yapılan bu kayıtlar, sık atak geçiren ancak hastanede uzun süre kalması zor olan kişiler için bir seçenek olabilir. Ancak her durum için uygun değildir ve hekim tarafından planlanmalıdır. Ayrıntılar için evde EEG sayfamıza bakabilirsiniz.
Tetkik güvenli midir?
EEG tamamen güvenli ve ağrısız bir tetkiktir. Işık uyarısı sırasında nadiren ışığa duyarlı kişilerde nöbet tetiklenebilir; bu nedenle tetkik deneyimli bir ekip gözetiminde yapılır. EMG de genel olarak güvenli bir tetkiktir; iğneli bölümde hafif bir rahatsızlık ve nadiren küçük bir morluk görülebilir. Kanama bozukluğu olanlar ve kan sulandırıcı kullananlar bu durumu önceden bildirmelidir.
EEG ve EMG ile karıştırılan tetkikler
EEG ve EMG zaman zaman diğer tetkiklerle karıştırılır. Beyin MR’ı ve bilgisayarlı tomografi beynin yapısını gösterirken, EEG beynin elektriksel işlevini gösterir. Benzer şekilde bel ya da boyun MR’ı fıtığın görüntüsünü verirken, EMG sinirin bu fıtıktan işlevsel olarak etkilenip etkilenmediğini gösterir. Bu nedenle hekimler çoğu zaman bu tetkikleri birbirini tamamlayıcı olarak ister.
Tetkik sonrası
EEG sonrasında saçlarda kalan jel yıkanarak temizlenebilir; günlük yaşama hemen dönülebilir. Uykusuz EEG sonrasında uyku hali olabileceği için araç kullanmamak önerilir. EMG sonrasında iğne uygulanan kaslarda hafif bir hassasiyet olabilir; bu genellikle kısa sürede geçer.
Sık sorulan sorular
EEG ve EMG hakkında en sık sorulan soruların yanıtlarını EEG ve EMG sıkça sorulan sorular sayfamızda bulabilirsiniz. Tüm sayfalarımıza site haritası üzerinden ulaşabilirsiniz.
Önemli not
Bu sitedeki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. EEG ve EMG tetkiklerinin gerekliliğine ve sonuçlarının yorumuna hekiminiz karar verir. Nöbet sırasında bilinç kaybı uzun sürüyorsa, nöbetler art arda geliyorsa ya da yaralanma varsa vakit kaybetmeden 112’yi arayın.
Önemli: Bu sitedeki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Tetkik gerekliliğine ve sonuçların yorumuna hekiminiz karar verir. Uzun süren nöbetlerde 112'yi arayın.